Blog

Meditatie in dichtvorm

 "De haiku is een kleine vinger, maar hij wijst naar de maan"

Een haiku bestaat drie regels. De eerste regel bestaat uit 5 lettergrepen, de tweede regel uit 7 en de laatste regel weer uit 5. Binnen deze beperkte ruimte dient een helder beeld te ontstaan voor de lezer, zonder bloemrijk taalgebruik. Helderheid en objectiviteit zijn de kernwoorden.

Een haiku schrijven is een klein meditatiemiddel dat gebruikt wordt door Zen-monniken. Door het tellen van de lettergrepen en het puzzelen met de woorden, kun je de aandacht even verleggen. Zorgen verdwijnen voor een moment.

Een haiku geeft de lezer ruimte om zijn eigen beeld te scheppen, zonder dat de interpretatie van de schrijver naar voren komt. Er ontstaat als het ware een foto die iedereen op een subjectieve manier kan bekijken.

Zoals het Japanse gezegde laat zien: haiku’s zijn klein, maar laten iets groots zien.

Grote inzichten door een kleine muis

Ik geloof dat alles in dit leven een reden heeft. Er gebeuren dingen die we soms niet meteen begrijpen maar als we er later op terugkijken, snappen we dat het een mogelijkheid was. Een mogelijkheid tot groei. Je kunt dan denken aan heftige gebeurtenissen zoals een ernstig ongeluk of een geliefde die doodgaat. Maar deze levenslessen zijn som ook klein verpakt en hebben dan evengoed een grote invloed.

Soms snappen mensen de mogelijkheid niet van een dergelijke gebeurtenis. Ik denk dat mensen daarom vaak tegen dezelfde muren aanlopen. Net zolang totdat ze de boodschap wel begrijpen.

Ik loop ook tegen muren aan, maar vaak gaat dat (in het begin) onbewust. De les wordt dan steeds herhaald en soms ook verergert totdat ik het licht zie.

Laatst had mijn kat Binkie een grote rat gevangen en deze mee naar binnen genomen. Hij liet merken dat hij zijn prooi wilde delen. Ik waardeerde dat maar ik walgde ook van het feit dat het een rat was. Ik kon pas de volgende dag een beetje sympathie voor de dode rat voelen. Daarna zakte het voorval weg in mijn herinneringen.

Mijn vriend heeft last van muizen en hij had muizenvallen gekocht. Hij had er al een muis mee gevangen. Ik ben geen fan van muizenvallen maar ik vond het idee van muizen op het aanrecht ook niet fijn en ik had ze daar al gezien. Hij zette nog een val en tot twee keer toe was het lokaas opgegeten maar de val was niet dichtgegaan.

Hij ging ondertussen naar zijn werk. Ik was alleen thuis en luisterde naar muziek totdat ik een knal hoorde en gegil. Mij hart stond stil. Ik durfde in eerste instantie niet te kijken, omdat ik bang was dat het zien van het leed mij teveel zou worden. Maar het gegil hield natuurlijk aan en na een minuut of wat ben ik toch gaan kijken. Een kleine muis zat met zijn voet vast in de val. Het aanzicht brak mijn hart. Ik bedacht wat ik moest doen: het afmaken, buiten loslaten, laten zitten? Uiteindelijk kon ik het niet aanzien en heb ik de jonge muis binnen bevrijd. Hij rende gelukkig gauw weg al zag je dat zijn poot zeer deed.

Na deze ervaring was ik echt heartbroken. Ik moest huilen en mijn hart deed fysiek pijn. Hoe kon ik een medewezen zo’n pijn doen? En waarom kwam dit zo hard binnen? Met de rat had ik dat niet. Ik snapte de boodschap niet.

’s Avonds lag ik in bed en moest nog steeds af en toe huilen. Het weten dat een medewezen lijdt is voor mij bijna ondragelijk. Ik vond dat geen fijne eigenschap en eigenlijk om 2 redenen. Veel mensen snappen het niet en vinden het maar overdreven. En soms zit het gevoel, het medeleven, mij in de weg. Ik had daarom dat gevoelige een beetje gedempt, zodat ik wat meer ‘normaal’ zou zijn.

Toen opeens in bed kwam het inzicht. Ik begon in te zien dat de zachtheid en kwetsbaarheid dat ik bezit een gave is. Het is geen teken van zwakte. In onze huidige maatschappij wordt een bepaalde hardheid van ons verwacht. Als je (te) gevoelig bent, ben je overdreven, kinderachtig of naïef. Dat is in ieder geval mijn ervaring. Maar mensen zoals ik brengen humaniteit, mededogen en een helpende hand aan een ieder die daar behoefte aan heeft. Dit is mij misschien aangeleerd maar er zit ook een bewuste, eigen gevormde, gedachtegang achter.

Ik heb het gevoel dat alles met elkaar verbonden is. Alles is gelijk; een muis is niet meer waard dan een mens. Ik bedoel daar niet mee te zeggen dat wij muizen dan maar hun gang moeten laten gaan en een plaag moeten laten groeien. Ik bedoel daarmee dat al het leven op aarde nut heeft en respect verdient. Alles heeft bestaansrecht en recht op liefde. Dit gegeven maakt dat ik gevoelig ben voor het leed van een ander: mens, dier of plant. En daar mag ik trots op zijn, want dat is bijzonder.

Dankzij deze kleine muis, besef ik mij (opnieuw) dat mijn kwetsbaarheid en zachtheid een kracht zijn.

Irritatie; hebben wij een keus?

Zittend achter de computer probeer ik mijn gedachten te ordenen. Op de achtergrond hoor ik echter mijn nichtje en moeder met elkaar in de douche praten. Mijn gedachten ontsnappen mij. Het geluid wordt steeds opdringeriger, met als eindresultaat mijn slechte humor. Totdat ik mij besef dat ik een keuze heb; ik hoef mijn oren niet te focussen op hun stemmen. Waarom sluit ik mij daar niet voor af?

Waarom concentreren wij mensen ons op zaken die ons irriteren, boos of verdrietig maken? Waarom is het soms zo lastig om een negatief aspect los te laten en ons te richten op het positieve? Ik vraag mij dit wel vaker af, want ik denk dat als dit probleem opgelost is, de wereld een stuk vrediger zal zijn.

Hoewel veel mensen het echt niet willen, dwalen onze zintuigen en gedachten vaak genoeg af naar schadelijke zaken. Dit kan slaan op storende geluiden, een vervelend visueel beeld of piekergedachten. We weten vaak wel dat we er niets mee opschieten maar we kunnen het niet tegenhouden en dat gegeven fascineert mij.

Aangezien ik mij stoor aan deze negatieve vicieuze cirkel, heb ik geprobeerd deze irritaties op te lossen. Ik heb het op verschillende manieren geprobeerd. Ik heb gemediteerd, gerelativeerd, genegeerd en het uitgesproken. Hoewel deze oplossingen soms wel werkten, bood het geen definitieve oplossing voor dergelijke problemen.

Tijdens een yogales deed ik een bijzondere ontdekking. Geluiden zijn vibraties. Je kunt ze horen en voelen en je mag ze gewoon toelaten. Als je je openstelt, vind er geen irritatie plaats. Ze vinden ruimte om te zijn en kunnen dan ook weer vrij vertrekken. Dit geld eigenlijk voor alle irritatiebronnen.

Deze constatering bood voor mij de oplossing aan voor dergelijke problemen. We hoeven als mensen niet te vechten tegen irritaties, piekergedachten en vervelende emoties. Deze zaken worden pas een probleem als wij ze zo benaderen. Door ruimte te geven aan dergelijke sensaties, ondergaan we ze en kunnen we ze ook weer loslaten. Het vechten en verzetten put meer uit en verergert het probleem.

Terwijl mijn nichtje zingt en verder praat in bad, laat ik de geluiden toe. De irritatie verdwijnt en de geluiden verdwijnen naar de achtergrond. Ik word mij pas weer bewust van het leven buiten mijn kamer als ik deze laatste alinea typ, in alle rust.

Lampionnen

Als kunstzinnig therapeut werk ik aan doelen van de cliënt door middel van creatieve opdrachten. Maar voordat we gaan beginnen zorg ik voor een inleidend verhaal. Het volgende verhaal was voor een kind die zijn vader had verloren aan kanker. De tekening is gemaakt met houtskool (duisternis) en pastelkrijt (licht). 

image“Papa”, vroeg kleine beer, “ik ben een beetje bang. Het is zo donker!” Kleine beer en zijn papa liepen door het donkere bos. Het was nog niet erg laat maar toch was het al duister. “Sja, kleine beer, dat gebeurd in de winter. Dan wordt het vroeg donker en blijft het ook lang donker. Maar dat is geen reden om bang te zijn.”

“Maar ik zie helemaal niets meer! Ik zie de bomen niet meer en de rivier lijkt ook wel weg te zijn. Ik vind het helemaal niks. Het is zelfs helemaal stil. Het is stil en donker” zei kleine beer zacht. Papa beer keek naar kleine beer. “Maar kleine beer, dat is toch helemaal niet erg? Ik word heel rustig en slaperig van de donkerte en stilte. En het is niet helemaal donker hoor. Kijk maar eens naar boven.” Samen gingen de twee beren op een heuvel zitten en keken omhoog. “Zie je al die sterren dan niet? En de grote, gele maan?” Kleine beer keek omhoog en zag inderdaad de vele, fonkelende sterren en de grote, volle maan. “Ja”, zei kleine beer toen. “Het lijken wel kleine lampionnen.“ Kleine beer voelde zich al wat beter. “Ja, daar lijken ze zeker op. En jij vindt lampionnen toch erg mooi?” vroeg de grote beer. Kleine beer dacht even na en knikte toen. “Ja, ik houd van lampionnen.” “Dan is de winternacht toch niet zo eng en vervelend? Dan is de winter juist leuk! Want dan blijft het lang donker en kunnen jij en ik samen genieten van al die verschillende lampionnen.” Kleine beer voelde zich plots vrolijk worden. “Ja, dat is waar.” Samen liepen de kleine en de grote beer weer verder door het bos en kleine beer was niet meer bang in het donker.

Plato’s hang naar ultieme schoonheid

Kunst is een breed begrip en soms is het moeilijk te begrijpen waarom iets kunst wordt genoemd. Iedereen heeft wel een bepaald idee wat kunst is. Wat binnen dat concept valt, is volgens jou kunst. Maar wat gebeurd er dan met de andere kunststukken? Wat maakt kunst nou kunst?

Ik zal in de loop der tijd een aantal blogberichten wijden aan kunstfilosofie. Dit heeft mij namelijk in staat gesteld om alle kunststromingen en kunstwerken te leren waarderen. Enkele filosofen zal ik kort behandelen. De informatie is vrij compact dus als je meer interesse hebt, kun je zelf op zoek gaan naar meer informatie of een vraag aan mij stellen. We gaan beginnen bij een van de bekendste filosofen, Plato.

De bijgevoegde video laat in het kort zien wat de visie van Plato inhoud. Het is in het Engels dus ik zal even kort toelichten wat de symbolische boodschap van Plato is.

Mensen leven volgens hem geketend in een grot. Ze kijken naar de wand terwijl achter hun een vuur brand. Tussen het vuur en de mensen is een verhoogd pad. Elke dag lopen er op dat pad mensen en dieren. Door het vuur verschijnt hun schaduw op de wand van de grot en dit is de enige wereld die de ‘gevangenen’ kennen. Maar soms bevrijd een gevangene zich en komt hij buiten zijn grot. Hij ziet voor het eerst de echte wereld. Met zijn nieuwe perceptie keert hij terug naar de grot. Hij wil zijn indrukken delen maar de andere gevangenen begrijpen hem niet. Voor hen is hij gewoon een schaduw en zijn stem is een echo. Voor hen zal die wereld nooit bestaan. Maar dat maakt de buitenwereld niet minder echt…

Plato vond dat mensen, vooral filosofen en kunstenaars, op zoek moesten gaan naar de hogere werkelijkheid (buitenwereld). Als wij dat zouden doen, zou dat ons rust geven.

Plato streefde doelen na en de 3 belangrijkste doelen waren het Goede, het Ware en het Schone ontdekken. Deze doelen vielen voor hem samen. Voor hem stonden de zintuiglijk gebonden kunsten daar ver van af. We leven volgens hem in een aftreksel van de werkelijkheid. Het heeft geen zin om een aftreksel van de werkelijkheid weer te geven in kunsten (de schaduwen). Koop dan een spiegel, luidde zijn mening. Men moet op zoek gaan naar de ultieme Schoonheid. Plato vond die schoonheid in de ordelijke wereld, niet in chaos.

Als je naar een kunstwerk kijkt, kun je de filosofie van Plato gebruiken om een werk te waarderen. Is er sprake van zeer realistische kunst of heeft de kunstenaar ernaar gestreefd een hogere werkelijkheid weer te geven? Wordt er gestreefd naar ultieme schoonheid? Is er sprake van orde?

Door deze filosofische visie wordt het mogelijk om kunstobjecten te gaan bekijken die je eerder niet als kunst onderkende. Wellicht leer je zelfs te waarderen.

De weldaad van de natuur

Vandaag heb ik heerlijk gewandeld in de duinen van Noord-Holland, een route van 12 kilometer. Het is voor mij een korte vakantie, want ik kom helemaal bij als ik daar 2,5 uur praktisch alleen rondloop door de heuvels, bossen, duinen en hei.

Hoewel het mij ontspant, is het ook wel spannend. Ik kom maar weinig mensen tegen tijdens deze lange wandeling. Vaak zijn de medewandelaars op een hand te tellen. Daardoor loop ik dus langere periodes alleen en dat ben ik als modern mens niet meer gewend.

In het begin van de wandeling kijk ik kan ook af en toe over mijn schouder of er toch niet ergens achter mij gevaar schuilt. Maar na een tijd begint het te wennen en valt de weldaad van de natuur als een heerlijke deken over mij heen. Het wandelen en de omgeving geven mij ruimte en mijn zintuigen worden gevoeliger. Ik hoor de bomen ruizen, de vogels zingen en allerlei insecten vullen mijn oren met hun gezoem. Ik zie prachtige dingen om mijn heen; mooie stenen en stukjes schors. Mijn voeten voelen de verschillende ondergronden. Het wandelen wordt op dit moment een soort meditatie. Zorgen, irritaties en dwarsliggende emoties lijken op te lossen.

Naast het ontspannende effect, is het ook een krachttraining. 2,5 uur wandelen is vrij intensief en het afleggen van de laatste kilometers is soms minder prettig. Maar door doorzettingsvermogen en het uitschakelen van lichamelijke prikkels, lukt het toch. Dat geeft een zeer voldaan gevoel en laat mij zien dat ik de baas ben over mijn eigen lichaam en leven. Het geeft mij innerlijke en lichamelijke kracht en leert mij een belangrijke les. Al is het soms niet gemakkelijk, ook aan de moeilijke periodes komt een einde. En de beloning die dan wacht is des te groter.

Een beloning van ontspanning, verwondering, moed en genieten. Een nieuwe start.